چکیده پلان استراتژیک پوهنځی علوم اجتماعی

مقدمه

بدون تردید، پوهنڅی علوم اجتماعی با توجه به قلمرو گستردۀ فعالیت‌ها و کارکردهای آن در امر توسعۀ پایدار و همه‌جانبه جامعه، تنها در صورتی می‌تواند مهم‌ترین کارکردهای خویش، یعنی تولید دانش و نیروی انسانی متخصص را به خوبی تحقق بخشد که به تدوین یک پلان استراتیژیک دقیق مبادرت ورزد. پوهنځی علوم اجتماعی با ایجاد کمیتۀ تدوین پلان استراتیژیک، متشکل از استادان برجستۀ دیپارتمنت‌های جغرافیا، تاریخ و جامعه شناسی، اقدام به تهیه و تدوین پلان استراتیژیک حاضر نموده است.

پلان استراتیژیک پوهنځی علوم اجتماعی، چهارچوبی کلی است که به منظور روشن ساختن دیدگاه، رسالت، ارزش‌ها و هدف‌های راهبردی و امکان تحقق برنامه‌های عملیاتی در این چارچوب، به نگارش درآمده است. این پلان تحت عنوان "پلان استراتیژیک پنج سالۀ پوهنځی علوم اجتماعی با در نظر داشتن چهار برنامه‏ی اساسی در بخش‌های علمی، اداری، زیرساختی و دسترسی به تحصیلات عالی در پرتو استراتیژی انکشاف ملی کشور، پلان استراتیژیک وزارت تحصیلات عالی و پلان استراتیژیک پوهنتون تعلیم و تربیه کابل" تدوین گردیده است. پوهنځی علوم اجتماعی در تلاش است تا سه کارکرد مهم آموزشی، خدماتی و تحقیقات علمی را که مستقیماً با فلسفه و وجود یک پوهنځی در پیوند قرار دارند، به شکل بهتر آن تحقق بخشد. رهبری پوهنځی علوم اجتماعی باورمند است که در صورت تطبیق این پلان در قالب برنامه‌های عملیاتی دقیق، می‌توان به دستاوردهای مهمی در عرصه‌های تولید و نشر آثار علمی، بهبود ظرفیت‌های علمی و اداری موجود، شفافیت، پاسخگویی، ایجاد برنامه‌های جدید، تقدیم نیروی انسانی متعهد و برخوردار از تخصص و دانش لازم به جامعه،انکشاف برنامه‌های زیرساختی، ارتباطات با مراکز معتبر علمی در داخل و خارج از کشور و امثال آن نایل گردید.

چون پلان استراتیژیک، یک نقشه کاربردی است، برای یک موسسه حتمی و ضروری بوده و بر مبنای آن فعالیتهای موسسه برای رفع نواقص و کمبودیها منسجم گردیده و زمینه را برای رسیدن موسسه به مدارج عالی مهیا می سازد؛ بدین لحاظ پوهنځی علوم اجتماعی در پلان استراتیژیک پنج ساله دوم خود توجه همه جانبه را روی شناخت نواقص و کمبودیها معطوف ساخته و با رفع آنها از طریق یک پلان معیاری،به یک پوهنځی معیاری مبدل گردیده و به معیارهای قابل قبول جهانی نزدیکتر خواهد شد.

این پلان استراتیژیک شامل وضعیت موجوده، دیدگاه، رسالت، ارزش ها، اهداف، فرصت ها و قوت ها، چالش ها و ضعف ها است که در تهیه آن توجه همه جانبه روی ارتقای کیفیت صورت گرفته و با تطبیق این پلان ، قوتها ها تقویت و ضعف ها رفع گردیده و یک تغییرات کلی در وضعیت کمی و کیفی پوهنځی علوم اجتماعی رونما خواهد شد.

پوهنځی  علوم اجتماعی در تلاش است تا سه کارکرد مهم آموزشی، خدماتی و تحقیقی را که مستقیماً با فلسفه و جودی یک پوهنځی در  پیوند قراردارند، به اشکال بهتر آن تحقق بخشد. بدون شک، به ثمر نشاندن این کارکرد های سه گانه، نیازمند تعریف دقیق یک پلان استراتیژیک می باشد.

رهبری پوهنځی  علوم اجتماعی باورمند است که در صورت تطبیق این پلان در قالب برنامه های عملیاتی دقیق، می توان به دستآورد های مهمی درعرصه های تولید و نشر آثار علمی، بهبود ظرفیت های علمی و اداری موجود، شفافیت، پاسخگویی، ایجاد برنامه های جدید، تقدیم نیروهای انسانی متعهد و برخوردار از تخصص و دانش لازم به جامعه، فراهم سازی فرصت های بیشتر و سهولت های مناسبتر برای دسترسی اقشار مختلف مردم به تحصیلات عالی، انکشاف برنامه های زیر ساختی، ارتباطات با مراکز معتبر علمی در داخل و خارج از کشور و امثال آن نایل گردید. نهایتاً با این دستاورد ها، پوهنځی علوم اجتماعی در راستای ترقی و پیشرفت همه جانبه کشور و ایجاد یک افغانستان با ثبات گامهای مؤثری برخواهد داشت. امیدواریم این پلان پشتوانه‌ی منطقی، علمی و عملیاتی لازم برای تمام برنامه‌ریزی‌ها و فعالیت‌های آینده این پوهنځی را ترسیم نماید و ما را در دستیابی به اهداف و دورنمای تعریف شده یاری رساند.

 

دیدگاه

پوهنځی علوم اجتماعی آروزو دارد تا کادرهای مستعد و متعهد را در ساحه‏ی تدریس و تحقیق در رشته‏های: تاریخ، جغرافیا و جامعه شناسی با مهارت‏ها و توانایی‏های پیداگوژیکی، تعهد مسلکی، صداقت و انکشاف مداوم تربیه نماید.

ماموریت

پوهنځی علوم اجتماعی رسالت خود می‌داند، تا کادرهای مستعد و مسلکی را در ساحه‏‏ی تدریس، تحقیق و تولید علم در سطح ملی تربیه ‌نماید. مأموریت این پوهنځی را تربیت اکادمیک محصلان  با کوایف ذیل تشکیل می‏دهد:

• مهارت و توانمندی تدریس با کیفیت در رشته‏های: جغرافیا، تاریخ و جامعه شناسی؛
• تربیه‏ی شاگردان مستعد و متعهد با روحیه‏ی ملی، اسلامی  و خود داری از هرنوع تبعیض، تعصب؛

ارزش‏ها

1. آزادی در تولید علم و احترام به اصل مالکیت عمومی دانش در چاچوب قوانین اسلامی؛
2. رعایت عدالت، صداقت، شفافیت و حسابدهی در امور به عنوان یک اصل اسلامی؛
3. احترام به اساسات اسلامی و معیاری‏های عام و جهان شمول علمی- تحقیقی؛
4. احترام به اصل تلفیقی وظیفه محوری، نتیجه محوری و فضیلت محوری؛
5. احترام به نتایح  معرفتی به عنوان یک اصل ارزشی، اخلاقی و علمی؛
6. مشارکت و اجتناب از تمرکز گرایی؛
7. کیفیت در محورهای آموزش، خدمات و تحقیق؛
8. استقلالیت مالی، اداری و اکادمیک در توافق با وزارت محترم تحصیلات عالی.

 

شورای علمی پوهنځی

شورای علمی عالی ترین مرجع تصمیم گیری در سطح پوهنتون و پوهنځی میباشد. شورای علمی پوهنځی متشکل از استادان دارای رتبه علمی و درجات تحصیلی بالا و تجربه کافی در چهارچوب ساختار تشکیلاتی پوهنځی و منطبق با قوانین تحصیلات عالی ایفای وظیفه می نماید. جلسات شورای علمی براساس تقویم اکادمیک پوهنځی و نظر به ضرورت های موجود دایر می‏گردد.

کمیته‏های فرعی در سطح پوهنځی

به منظور انسجام بیشتر فعالیت‏های اداری و اکادمیک و عملیاتی سازی معیارهای ارتقاء کیفیت کمیته های مختلف در سطح پوهنځی  فعالیت می نمایندُ، قرار ذیل اند:

1. کمیته‏ی تدوین پلان استراتیژیک؛
2. کمیته‏ی نصاب تحصیلی؛
3. کمیته‏ی تضمین کیفیت؛
4. کمیته‏ی تحقیق؛
5. کمیته‏ی امتحانات؛
6. کمیته‏ی فرهنگی؛
7. کمیته‏ی آموزش الکترونیک؛
8. کمیته‏ی نظم و دسپلین؛
9. کمیته نظارت از تطبیق پلان استراتیژیک.

تحلیل وضعیت موجود پوهنځی علوم اجتماعی با توجه به عوامل داخلی و خارجی (SWOT)

نقاط ضعف (Weaknesses) نداشتن تعمیر مشخص برای صنوف بخش‏های روزانه؛ استادان فرصت و امکانات اقتصادی را ندارند تا تحصیل خویش را از سطح ماستری به دوکتورا ارتقا دهند؛ موجودیت کمپیوتر و استفاده از آن و دانش(IT) خیلی محدود است؛ لابراتوار مجهز با تمامی امکانات وجود ندارد؛ عدم دسترسی محصلان و استادان به ژورنال‏های دیجیتلی؛ عدم موجودیت انترنت در صنوف درسی؛ نامناسب بودن فضای اداری محیط کار (ارگونومی، چیدمان و موقعیت فیزیکی محیط کار). کمبود برخی مواد درسی و کارهای عملی و ساحوی؛ نبود استقلالیت مالی برای پیشبرد خدمات؛

نقاط قوت (Strengths) وحدت نظر و همکاری در بخش های علمی میان استادان  پوهنځی؛ موجودیت روحیه‏ی همکاری بین اعضای کادر علمی  پوهنځی؛ داشتن استادان با رتب علمی پوهاند و درجه تحصیلی دوکتورا موجودیت سه دیپارتمنت تخصصی در عرصه علوم اجتماعی؛ انتقال تجارب استادان بلند رتبه به استادان پاین رتبه؛ تجدید نصاب تحصیلی دیپارتمنت‏های سه گانه‏ی پوهنځی از طریق تدویر کلستر؛ تبدیل لکچرنوتها به کتب درسی؛ آموزش فعال شاگرد محوری؛ داشتن پلانهای درسی و کورس پالیسی‏های منظم در بخش آموزش؛ جذب اساتید جدیدالتقرر با استعداد و تخصص بنیادی؛ ایجاد شفافیت در بخش امتحانات اعضای کادر علمی؛  داشتن برنامه ماستری در جامعه شناسی.

تهدیدها (Threats) ریاست پوهنځی صلاحیت پالیسی سازی را ندارد؛ پوهنځی نمی‏تواند به صلاحیت خودش کسی را مقرر و یا اخراج کند، تنها در زمینه پیشنهادی برای ریاست پوهنتون به سلسله مراتب به وزارت تحصیلات عالی کرده می‏تواند، اما در امر صلاحیت مستقیل نیست؛ با افزایش تعداد فارغان مکاتب و معرفی آن‏ها از طریق کانکور، پوهنځی با فشار شدید مواجه است تا تعداد زیاد فارغان را جذب کند، در حالیکه به کمبود صنوف و استادان مواجه است. ترک وظیفه توسط استادان و رفتن آنها به خارج؛

فرصت‌­ها (Opportunities) موجودیت پروژه های تحقیقاتی در علوم اجتماعی؛ موجودیت فرصتهای کاری برای فارغان دیپارتمنت  ‏های: جغرافیا، تاریخ عمومی و جامعه شناسی در مکاتب وزارت معارف کشور؛ تقاضای بازار کار از فارغان و متخصصین این پوهنځی. تلاش برای تعریف سیستم آموزشی نسبتاً مطلوب و پویا در قالب تشکیلات معیاری در سطح تحصیلات عالی؛ ایجاد برنامه های جدید ماستری در دیپارتمنت تاریخ، جغرافیا و جامعه شناسی.

 

تعیین استراتیژی‏های مناسب بر مبنای تحلیل عوامل داخلی و خارجی

از آنجا که تحلیل سوات با روش عملی و واقعیت گرا در پوهنځی  علوم اجتماعی انجام پذیرفته است، با توجه به نقاط قوتُ، ضعف، فرصت‏ها و تهدیدها جایگاه هر استراتیژی را می توان به روشنی بازگو نمود. در اینجا منظور ما از استراتیژیها، چهارنوع استراتیژی تهاجمی، محافظه کار، رقابتی و تدافعی می باشد.

استراتیژی تهاجمی SO

در استراتیژی تهاجمی با استفاده از نقاط قوت داخلی تلاش می‏شود تا از فرصت‏های خارجی بهره برداری گردد.

عملیاتی سازی استراییژی تهاجمی

این استراتیژی در پوهنځی علوم اجتماعی با پیوند قرار دادن منطقی نقاط قوت و فرصتهای خارجی جنبه عملی می یابد. نقاط قوت برخورداری از فضای مناسب آموزشی با صنف های باز و مجهز، دفاتر کاری مدرن و دارای تجهیزات و تسهیلات فضای سبز و امثال آن، داشتن کتابخانۀ با بیش از 5 هزار عنوان کتاب موجودیت لابراتوار در بخش جغرافیا، می توانند این پوهنځی را در بهره برداری از فرصت وجود نیاز مبرم و تقاضای زیاد نسبت به تحصیلات عالی در جامعه یاری رسانند و زمینۀ جذب هرچه بیشتر محصلان به این پوهنځی  را فراهم آورند. تمام نقاط قوت مذکور و همچنان موجودیت زیرساختها و تعمیر اختصاصی برای پوهنځی، وجود دیپارتمنت های مهم و کاربردی در راستای نیازهای اساسی جامعه و برخورداری از یک پلان استراتیژیک اولیه، می‏توانند سایر مراکز – تحقیقی و پوهنتون ها را در امضای تفاهم نامه ها همکاری و ایجاد توأمیت با پوهنځی، ترغیب نمایند که از جمله فرصتهای بسیار مطلوب به حساب می آید. رهبری پوهنځی علوم اجتماعی مصمم است با بهره برداری از نقاط قوت از فرصت اقبال جامعۀ جهانی به کمک بازسازی کشور و تقویت  پوهنتون تعلیم و تربیه کابل  و پوهنځی ها و نیز فرصت علاقه مندی وزارت محترم تحصیلات عالی به رشد و انکشاف معیاری پوهنتون ها، در مسیر تحقق بهتر هدفهای خویش بهره بردرای نماید.

استراتیژی محافظه کارانه WO

در استراتیژی محافظه کارانه بهره برداری از فرصتهای موجود در محیط خارجی برای تبدیل نقاط ضعف به نقاط قوت مورد توجه قرار می‏گیرد.

عملیاتی سازی استراتیژی محافظه کارانه

در چهارچوب این استراتیژی با بهره از فرصتها، تلاش می‏شود تا نقاط ضعف به نقاط قوت تبدیل شوند. استفاده از فرصت وجود نیاز مبرم و تقاضای زیاد نسبت به تحصیلات عالی در جامعه و استقبال از برنامه های جذب محصلان توسط پوهنځی و هم چنان علاقه مندی وزارت تحصیلات عالی به رشد و انکشاف معیاری پوهنځی علوم اجتماعی و روند رو به رشد توسعه جامعه می‏توانند مشوق رهبری پوهنځی علوم اجتماعی باشند تا به تقویت رشته های موجود، مبادرت ورزیده و دیپارتمنت های جدید را با توجه به نیازهای جامعه ایجاد نمایند (تبدیل نقاط ضعف به نقاط قوت).

استراتیژی رقابتیST

در استراتیژی رقابتی از نقاط قوت به گونه ای استفاده می شود که اثرات ناشی از تهدیدهای موجود در محیط خارج کاهش داده شودند.

عملیاتی سازی استراتیژی رقابتی

در استراتیژی رقابتی تلاش می شود تا با استفاده از نقاط قوت، اثرات ناشی از تهدیدهای محیط خارجی کاهش یابند. به عنوان مثال وجود دیپارتمنت های مهم و کاربردی (جامعه شناسی، جغرافیه و تاریخ عمومی) در راستای نیازهای اساسی جامعه و برخورداری از فضای مناسب آموزشی که از جمله نقاط قوت پوهنځی  علوم اجتماعی به حساب می آیند، می توانند این پوهنځی را با جذب محصلان و ایجاد تواناییها و قابلیتهای لازم در آنها به کاهش تهدید پایین بودن ظرفیتهای آکادمیک در جامعه، کاهش فساد اداری و رشد آگاهیهای برای تقویت فرهنگ صلح و دموکراسی و کاهش سیطرۀ مرد سالاری و تبعیض جنسیتی به طور مؤثر کمک نماید.

استراتیژی تدافعی WT

در استراتیژی تدافعی با در پیش گرفتن رویکرد و عملکرد تدافعی تلاش می شود تا نقاط ضعف کاهش داده شوند و از تهدیدهای محیط خارجی پرهیز گردد.

عملیاتی سازی استراتیژی تدافعی

در این استراتیژی تلاش می‏شود تا نقاط ضعف کاهش یابند و از تهدیدهای محیط خارجی پرهیز شود. در چهارچوب این استراتیژی، با جذب استادان دارای درجۀ دکتورا، ظرفیت سازی اکادمیک استادان، معیاری ساختن مواد درسی، فعال سازی مرکز تحقیقات علمی، تجهیز بیشتر کتابخانه، ایجاد دیپارتمنت های جدید منطبق بر نیازهای جامعه، استخدام کدرهای علمی، ایجاد برنامه های ماستری در رشته های جغرافیای بشری و تاریخ افغانستان در دوره‏ی میانه و ایجاد توأمیتها، نقاط ضعف کاسته خواهند شد و با در پیش گرفتن برنامه ها و اقدامات مناسب، از جمله برگزاری سمینارها و کنفرانسها در سطح ملی و منطقه ای، ارتقای آگاهی های مربوط به حکومتداری خوب در سطح پوهنځی  و جامعه، برقراری یک نظام آموزشی تحقیقی و خدماتی معیاری در پوهنځی، نسبت به کاهش تهدیدها اقدام خواهد شد.

اهداف استراتیژیک پوهنځی

اهداف پلان استراتیژیک پوهنتون شامل تطبیق برنامه‏های حکومت داری خوب، پروگرام‏های اکادمیک، دسترسی به تحصیلات عالی، ایجاد زیربناهای مناسب برای تدریس و پیشبرد فعالیت‏های علمی و تحقیقی می‏باشد. بنابر این اهداف پوهنتون را می‏توان به صورت ذیل مشخص کرد:

1. توسعه پوهنتون در سطح ملی، منطقه‏یی و بین‏المللی در بخش آموزش، تحقیق، خلاقیت و کارآفرینی؛
2. ایجاد برنامه‏های تحصیلی جدید و توسعۀ رشته‏ها با توجه به نیاز بازار کار و جامعه؛
3. تحقق و توسعه سطوح سه گانۀ تحصیلات عالی در سطح پوهنتون : لیسانس، ماستری و دوکتورا؛
4. توسعه توأمیت‏ها و تفاهم نامه‏ها با مراکز مهم علمی – تحقیقی در داخل و خارج از کشور در تفاهم با وزارت محترم تحصیلات عالی.

 

 

بادرنظرداشت اهداف پلان استراتیژیک پوهنتون اهداف استراتژیکی پوهنځی علوم اجتماعی قرار شرح ذیل اند:

1. معیاری سازی پوهنځی  علم اجتماعی با توجه به اولویت های پلان استراتیژیک پوهنتون در محورهای آموزش، تحقیق؛ خلاقیت و کار آفرینی؛
2. ایجاد برنامه‏های تحصیلی جدید و توسعۀ رشته‏ها با توجه به نیاز بازار کار و جامعه؛
3. توسعه سطوح سه گانۀ تحصیلات عالی در سطح پوهنځی: لیسانس، ماستری و دوکتورا.

شاخص‏های کلیدی عملیاتی‏سازی اهداف‏ استراتیژیک و مقاصد پوهنځی با حفظ خطوط زمانی:

معیاری‏سازی پوهنځی علوم اجتماعی، با توجه به اهداف وزارت تحصیلات عالی و پوهنتون تعلیم و تربیه کابل در محورهای آموزش، تحقیق، خلاقیت و کارآفرینی. برای دست‏یابی به هدف اول پلان استراتیژیک پوهنځی در طی پنج سال آینده ذیلاً عملیات‏سازی می‏شود:

محور آموزش

• معرفی سیستم کریدت برای استادان و محصلان جهت تقویت نظام آموزشی و نظارت از تطبیق آن (سمستر اول سال  اول تحصیلی)؛
• برگزاری سیمینارها برای بهبود روش‏های تدریس، با توجه به ارزیابی‏های صورت گرفته (در هر سال تحصیلی)؛
• تجهیز کتابخانه و منابع درسی از طریق تالیف، تحقیق و ترجمه منابع درسی از زبان‏های بین‏المللی به زبان‏های ملی؛
• تدویر برنامه‏های آموزشی لازم به منظور استفاده بهتر محصلان از منابع مطالعاتی؛
• تمرکز زدایی از نظام آموزشی به منظور فراهم‏سازی فضای کاملا آزاد به منظور تقویت بنیادهای نظام آموزشی برای استادان و محصلان.

محور تحقیقات علمی

• فعال‏سازی کمیته‏ تحقیق در سطح پوهنځی؛
• مستند سازی فعالیت‏های کمیته تحقیق در سطح پوهنځی؛
• افزایش منابع جدید در کتابخانه پوهنځی براساس نیازهای موجود در طول سال تحصیلی؛
• تدویر سیمینار جهت آگاه سازی محصلان   از ساحۀ کاری رشته ها؛
• ترغیب و تشویق استادان جهت نشر و چاپ مقالات علمی بین المللی و داخلی در ژورنال های معتبر.

محور خلاقیت

• بالا بردن کارایی سیستم از طریق ایجاد دیتابیس، بهبود بخشیدن نظم و سرعت انجام فعالیت‏ها در قسمت مستندسازی فعالیت‏ها و آسان‏سازی دستیابی به معلومات و تقویت آنها؛
• آماده‏گی ارائه خدمات مشورتی و حمایوی برای محصلان و تقویت کمیتۀ مشوره‏دهی در سطح پوهنځی، تعیین استاد مشاور جداگانه برای هر صنف درسی در چارچوب کاری کمیتۀ مشورتی از طرف آمریت دیپارتمنت‏ها (در هر سمستر تحصیلی)؛
• ایجاد محیط امن برای استادان، کارمندان و محصلان

 

 

محور کارآفرینی

• زمینه‏سازی کار برای فارغان از طرف هر دیپارتمنت در مطابقت با حوزه‏های کاری شان؛
• مشخص شدن ساحه فعالیت کاری برای محصلان در سمستر اول و هشتم از طرف دیپارتمنت‏ها با درنظر داشت نیاز سنجی از وضعیت؛
• ایجاد زمینه قراردادهای دوره آموزشی (تدریسی آموزی از طرف دیپارتمنت‏ها برای محصلان سال چهارم؛
• ایجاد مراکز آموزشی و کاری از طریق محصلین فارغ شده، به طور مثال: انتشارات وحدت، مطبعه سعید زاده، مطبعۀ تمدن، شرکت سیاحتی و زیارتی نسل سبز.

کسب عواید

• عواید ناشی از پرداخت فیس محصلین شبانه تاریخ و جامعه شناسی
• عواید ناشی از برنامه ماستری جامعه شناسی
• عواید ناشی از دیپلوم و ترانسکریبپت
• عواید ناشی از آیدی کارت محصلین

استفاده از تکنالوجی

• استفاده از لابراتوار برای محصلین جغرافیا
• استفاده از LCD و Powerpoint  برای صنوف و تدریس
• استفاده از پروجکتور برای دفاع مونوگراف ها و ارائۀ کنفرانس ها
• استفاده از انترنت برای بهبود پروسۀ درسی

فعالیت های بین المللی

• نشر مقالات بین المللی به زبان انگلیسی
• بورسیه های خارجی برای استادان برحال
• ارائۀ کنفرانس های بین المللی
• داوری مقالات علمی بین المللی

نقش پوهنځی در انکشاف جامعه

تربیت کادر علمی برای تحصیلات عالی، معارف و سایر وزارت خانه ها و ارگان های دولتی و غیر دولتی

تدویر برنامه های رقابتی میان محصلان دیپارتمنت های سه گانه

تدویر برنامه مقاله نویسی

تدویر برنامه های رقابتی کتابخوانی.

قرار شرح فوق چکیده پلان استراتژیک پوهنځی علوم اجتماعی بر گرفته شده از پلان استراتژیک پوهنځی، تهیه گردیده صحت است.