دیپارتمنت زبان و ادبیات عربی
معرفی مختصر دیپارتمنت زبان و ادبیات عربی
دیپارتمنت عربی یکی از دیپارتمنت های پوهنحی زبان و ادبیات پوهنتون تعلیم و تربیه است و در زیر چتر پوهنتون تعلیم و تربیه كابل فعالیت می‌کند، اين ديپارتمنت مکلف به رعایت اصول و دساتیر پوهنحی بوده و تابع برنامه، قوانین و مقررات پوهنحی و پوهنتون تعلیم و تربیه كابل می‌باشد، برای پیشبرد هر چه بهتر امور مربوطه اش، دارای پلان استراتیژیک بوده، طبق آن، امور اکادیمیک خود را تنظیم می‌نماید.
دیپارتمنت عربی در سال 1374 در چوكات پوهنحی زبان و ادبیات انستيتوت پيداگوژي كابل ایجاد گردیده و اكنون این دیپارتمنت با موجودیت 9 تن از استادان با درجه های تحصیلی داكتر، ماستر و رتبه هاى علمى پوهنيار تا پوهاند، در سه تایم ( قبل از ظهر، بعد ازظهر وشبانه) مصروف تدریس و تحقیق می‌باشد.
دیپارتمنت عربى به هدف تربيه استادان و معلمان مسلكى با معيارهاى علمى پيداگوژيكى، عملى و نظرى مطابق با قانون تحصیلات عالی افغانستان در بخش زبان و ادبیات عربی برنامه‌های تدریسی خویش را به سطح لیسانس در بخش‌های روزانه و شبانه تنظيم نموده است.
دیپارتمنت عربی تا اکنون صدها محصل را به صفت معلمان مسلکی تقدیم جامعه کرده است که عده‌ی بیشتر این فارغان در کادرهای علمی موسسات تحصیلات عالی، دارالمعلمین‌ها و مکاتب مرکز و ولایات کشور مصروف خدمت اند.
ديپارتمنت عربى مسؤوليت خود می‌داند تا استادان و معلمان مسلكى و متعهد را در رشته زبان و ادبيات عربى، به عنوان آينده سازان اين مرزو بوم تقديم جامعه نمايد. برنامه هاى پذيرفته شده‌ى اكادميكى را در سطح ملى و بين المللى درجهت تربيه استادان و معلمان مسلكى پيش‌كش نموده، جهت ارتقاى ظرفيت‌هاى علمى از لحاظ كمى و كيفى خود با پوهنتون ها و مراكز ملى و بين المللى، با در نظر داشت اين ارزش‌ها ارتباط برقرار نمايد:
- التزام به احکام و معتقدات اسلامی در روشنایی قرآن و سنت از طریق علوم عربی
- انتقال فرهنگ و آداب اصیل اسلامی ازطریق علوم عربی برای محصلان
- نهادینه سازی اخلاق و فرهنگ اسلامی توسط علوم عربی در محصلان و جامعه اسلامی خود
- اخوت و همدیگر پذیری میان افراد جامعه، طبق اصل اخوت اسلامی از طريق علوم عربی
- گسترش مهارت‌های تحقیق و فنون تحقیق در قلمرو علوم زبان و ادب عربی
- توجه ویژه در امر کیفیت آموزشی در سیستم کریدیت با بهره گیری از روش های نوین و تکنالوژی معاصر
گسترش دانش علمی و مهارت های مسلکی برای استادان و محصلان
اهداف عمده دیپارتمنت عربی
هدف عمومی :
هدف از این رشته تحصیلی تربیت متخصصان و معلمان مسلکی در عرصه زبان و ادبیات عربی می‌باشد که توانایی رفع نیازمندی‌های نهادهای متعدد کشور به ویژه معلمان را در سطح بالا داشته باشند.
اهداف اختصاصی :
- تربيت كادرهاي علمی و متخصص زبان و ادبیات عربی؛
- تربیت معلمان و مدرسان مسلکی زبان و ادبیات عربی؛
- تقویت و ارتقای برنامه لیسانس در دیپارتمنت عربی؛
- سهم‌گیری در تکامل تخصصات دیگری که در شگوفایی جامعه افغانی نقش دارد؛
- همکاری‌های علمی‌ـ‌اکادمیک میان پوهنتون تعلیم و تربیه و پوهنتون‌های دیگر کشور در مجال تخصص پیشنهاد شده و از طریق تحقیقات مشترک؛
- تثبيت و غنی‌سازی مفاهیم علمی از طریق تحقیقات، آثار علمی و متون عربی که در رشد و ارتقای معرفت تيوري و تطبیقی با اسلوب علمی انجام می‌یابد.
ساحۀ موثریت
تحصیل‌کنندگان در این مقطع درسی قادر می‌گردند که:
- در مؤسسات تحصیلات عالی دولتی و خصوصی خدمت نمایند؛
- در مؤسسات تعلیمی دولتی و خصوصی و مراکز علمی در مجال مضامین عربی و علوم اسلامی خدمت ارايه نمایند؛
- در مراکز تحقیقاتی، اکادمی علوم، سفارت‌های ممالک عربی، نمایندگی‌های کشور در ممالک عربی ایفای وظیفه نمایند؛
- در رفع نیازهای ادارات و نهادهای دولتی و خصوصی همکاری کنند؛
- در مؤسسات رسانه‌ای و خبری در بخش ترجمه زبان عربی ( زبان‌های ملی به عربی و بالعکس) خدمات ارايه نمایند؛
- در ایجاد روابط نهادهای دولتی و خصوصی در عرصه تحقیق، فرهنگ، تجارت و اجتماع خدمات ارايه نمایند؛
- در بازخوانی میراث فرهنگی گذشته و تقدیم آن با اسلوب عصری و کاربردی کنونی مفید واقع گردند؛
- در تثيبت و تحکیم جریان زبان‌شناسی، ادبی و نقدی در افغانستان و ممالک عربی نقش ایفا نمایند؛
- در رشد روحیه‌ي گفتگو، مناقشه، مشارکت‌های علمی و تحقیقی در کنفرانس‌ها، میزگردها و سمینارهای ملی و بین المللی مفید واقع گردند؛
نیازسنجی
علاوه بر این، رسالت و ماموریت پوهنتون‌ها پاسخ به نیازها، انتظارات و خواسته‌های جامعه، خصوصا محصلان می باشد. ارتقای کیفیت در تحصیلات عالی و بهبود جریان های آموزشی در پوهنتون های کشور جهت نیل به اهداف مهم است. هدف و مرام تدریس مضامین عربی توجیه به سمت مثبت گرایی فکر ، راه یابی به فهم دقیق و صحیح ساختار فرهنگ اسلامی و دیدگاه های جامعه به سوی اعتدال و میانه روی، همچنان راه یابی به حل مشکلات در زبان ملی و رسمی کشور است. زيرا همه‌ی مضامین علوم دینی و اکثریت لغات و اصطلاحات در زبان پشتو و دری مربوط به دانش زبان عربی می‌باشد. با توجه به نكات ذكر شده و دلايل زير اهميت تدريس و آموزش زبان عربی بيشتر برجسته می‌گردد. و بر حسب نیازسنجی‌های انجام یافته با توزیع پرسشنامه‌ها برای محصلان، گفتگو با استادان، مسؤولین معارف و برخی مکاتب، دیدار از دار المعلمین‌ها و مسؤولین و محصلان رشته‌ی زبان عربی، ملاقات‌ها با برخی از ریاست‌های وزارت خارجه و ادارات دیگر، چکیده آن را به شرح ذیل می‌نگاریم:
کسب دانش و آگاهی از زبان عربی برای دانش‌اندوزان کشوری چون افغانستان یک امر بسیار مبرهن و بدهی است. افغانستان بیشتر از 99 فیصد مردم آن پیرو دین اسلام می باشند. بیشتر از 18 فیصد نصاب معارف این کشور را مضامین دینی تشکیل میدهد. علاوه بر این، فرهنگ، تمدن و زبان این سرزمین آن‌چنان با زبان عربی آمیخته‌است که به هیچ صورت نمیتوان آن را از هم جدا کرد. چنان‌چه اهمیت دین مقدس اسلام را در زندگی عملی این مردم نمیتوان نادیده گرفت. دین دوستی و استقلال طلبی در رگ و پوست مردم این مرز و بوم نهفته است آن‌گونه که تاریخ گواه است نظام‌هايی که دین مدارانه عمل نموده به اعتقادات و ارزشهای اسلامی ارج نهاده اند از ثبات و پایداری خاصی بر خوردار بوده اند، زیرا اسلام تنها بخش عبادی افراد را تأمین نمی کند بلکه اسلام نظام کامل و همه جانبه است که تمام ابعاد و عرصه های حیات بشری را در بر می گیرد از سیاسی و اقتصادی گرفته تا اخلاقی و اجتماعی همه و همه ابعاد زنده گی را این دین رهنمود است، بناءً به هیچ صورت نمیتوان دین مقدس اسلام را بدون فهم صحیح زبان و ادب عربی دریافت نمود. از این رهگذر، اهمیت و ارزش پرداختن به زبان عربی و فراگیری درجات تحصیلی بالاتر در این رشته واضح‌تر می‌گردد و قشر تحصیل کرده این مرز وبوم به وسیله‌ی زبان عربی از آموزه‌های سعادت بخش دین مبین اسلام بهره وافر می‌گیرند و در تربیت نسل آینده کشور نقش ارزنده‌ای ایفا می نمایند.
جهان در دهه‌های اخیر تحولات شگرفی را در خود تجربه کرده است. جهان اسلام و سرزمین عرب نیز در این تحولات بزرگ شامل است. تعلیم و آگاهی از زبان عربی نیز علاوه از بعد دینی آن، یکی از نیازهای کنونی در عرصه سیاست نیز می‌باشد. تربیت کادرهای متخصص در زبان عربی، می‌تواند اطلاعات، شناخت و دسترسی به معارف جهان عرب را برای ما آسان‌تر و مفیدتر بسازد. اهمیت آگاهی و اطلاع از کشورهای عربی که در تعاملات با افغانستان از منظرهای متعدد، نیاز می‌باشد، بر هیچ کس پوشیده نیست؛ ما با کشورهای عربی مشارکت‌های دینی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی داریم که آموختن زبان عربی را در مراحل پیشرفته‌ی آن ضروی می‌نماید.
بسیاری از فارغان دوره لیسانس از پوهنتون تعلیم و تربیه، پوهنتون کابل، پوهنتون‌های ولایات و مدارس دینی برای تحصیل در دوره ما فوق لیسانس علاقه وافر دارند، و برای رفع این نیازمندی و علاقه این اقدام می‌تواند دروازه‌ی علم و دانش را به روی این قشر بگشاید.
مطابق نتایج نظرسنجی فوق، برنامه کنونی می‌تواند تا اندازه‌ای در تکافوی نیازمندی‌های جامعه کنونی مفید واقع گردد.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد للّه رب العالمین و الصّلاة و السّلام علی سید المرسلین و علی آله و أصحابه أجمعین
خلاصه گزارش بازنگری دوره‌ای برنامه علمی دیپارتمنت عربی – سال ۱۴۰۴
گزارش بازنگری دوره‌ای برنامه علمی دیپارتمنت عربی پوهنځی زبان و ادبیات پوهنتون تعلیم و تربیه کابل، با هدف بررسی وضعیت آموزشی، علمی، پژوهشی، امکانات، میزان رضایت محصلان و فارغان و شناسایی زمینه‌های بهبود برنامه تحصیلی تهیه شده است. دیدگاه، مأموریت و اهداف دیپارتمنت عربی با مأموریت و اهداف پوهنځی زبان و ادبیات هماهنگ بوده و بر تربیت نیروی انسانی متعهد، متخصص، کارآفرین و توانمند در زمینه زبان و ادبیات عربی، استفاده از فناوری‌های نوین، تقویت پژوهش و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه تأکید دارد.
از مهم‌ترین نقاط قوت دیپارتمنت، استفاده از روش‌های تدریس محصل‌محور، ارزیابی مستمر محصلان، استفاده از سیستم HEMIS، به‌روزرسانی پالیسی کورس‌ها بر اساس بازتاب نظرات محصلان، برگزاری رقابت‌های مقاله‌نویسی، استفاده از LCD و سایر فناوری‌های آموزشی، معرفی منابع دیجیتال، ارزیابی منظم استادان توسط محصلان و آمر دیپارتمنت، تجهیز کتابخانه تخصصی و تهیه کتاب‌ها و مواد کمک‌درسی است. همچنین استادان در زمینه نگارش، ترجمه و تألیف آثار علمی، راهنمایی محصلان در تهیه مونوگراف، نظارت بر دفاع پایان‌نامه‌ها و ارائه گزارش‌های علمی و اداری فعالیت دارند.
در بخش فعالیت‌های علمی و پژوهشی، استادان دیپارتمنت در سال‌های اخیر کنفرانس‌های علمی متعددی ارائه کرده و مقالات علمی و بین‌المللی متنوعی در زمینه زبان، ادبیات، بلاغت، نحو، صرف، دلالت و مطالعات ادبی منتشر نموده‌اند. علاوه بر آن، تألیف و تهیه برخی کتاب‌های درسی از جمله «النص الأدبي»، «تحلیل النص الأدبي»، «فن الكتابة» و «النحو » از فعالیت‌های مهم علمی اعضای کادر علمی بوده است. این فعالیت‌ها نشان‌دهنده توجه دیپارتمنت به توسعه ظرفیت علمی استادان، تولید دانش و تقویت فعالیت‌های پژوهشی است.
بررسی وضعیت اجرای مفردات درسی نشان میدهد که میزان تطبیق برنامه درسی در بسیاری از مضامین در سطح قابل قبول قرار داشته است؛ در شماری از مضامین این میزان به حدود ۹۰ درصد و بیشتر رسیده و در برخی مضامین نیز نیاز به توجه و بهبود بیشتر وجود دارد. دیپارتمنت بر ارزیابی و نظارت مستمر روند تدریس تأکید داشته و نتایج ارزیابی‌ها را با استادان شریک ساخته است تا نقاط ضعف برطرف و از تکرار کاستی‌ها جلوگیری شود. همچنان، نصاب تحصیلی موجود در سال ۱۳۹۸ توسط کلستر وزارت محترم تحصیلات عالی تأیید شده و تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، استادان و سایر ذی‌نفعان بر ضرورت بازنگری و به‌روزرسانی نصاب تأکید کرده‌اند.
ارزیابی‌های انجام‌شده از سوی محصلان نیز در مجموع بیانگر رضایت نسبتاً بالای آنان از کیفیت تدریس استادان است. در ارزیابی برخی مضامین، میزان رضایت کامل بیش از ۹۴ درصد گزارش شده و در سایر موارد نیز سطح رضایت قابل قبول بوده است. این ارزیابی‌ها نشان میدهد که استادان در زمینه توضیح مطالب، رعایت نظم، پاسخ‌گویی به پرسش‌های محصلان، استفاده از روش‌های تدریس و رفتار اکادمیک عملکرد مناسبی داشته‌اند؛ با این حال، در برخی مضامین نیاز به بازنگری جزئی در شیوه تدریس، استفاده بیشتر از فناوری و تقویت مشارکت محصلان احساس شده است.
بر اساس دیدگاه استادان، مهم‌ترین نیازهای برنامه علمی عبارت‌اند از: بازنگری نصاب تحصیلی، به‌روزرسانی محتوای درسی، ایجاد مضامین جدید و کاربردی، اختصاص زمان مشخص برای فعالیت‌های عملی، تقویت آموزش روش تحقیق و انجام تحقیقات عملی توسط محصلان، کاربردی‌سازی تکالیف، کاهش فعالیت‌های تکراری، تجهیز صنوف با امکانات مدرن و تقویت فعالیت‌های علمی استادان در زمینه تألیف، تحقیق، ترجمه و نشر مقالات. همچنین تأکید شده است که مضامین مرتبط با نیاز بازار کار در اولویت قرار گیرند.
نظرات فارغان و کارفرمایان نیز بر کاربردی‌تر شدن برنامه تأکید دارد. فارغان خواستار به‌روزرسانی مواد درسی، افزایش فعالیت‌های عملی، تقویت ظرفیت علمی استادان، انجام تحقیقات بر اساس یافته‌های جدید، ایجاد کتابخانه معیاری و تدریس مضامین مورد نیاز بازار کار شده‌اند. کارفرمایان نیز بر تقویت مهارت‌های کمپیوتر و تکنالوژی، مهارت‌های تحقیق کمی و کیفی، آموزش مقاله‌نویسی، برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت مهارت‌آموزی و هماهنگ‌سازی نصاب با نیازهای جامعه و بازار کار تأکید کرده‌اند.
در بخش برنامه‌های آینده، دیپارتمنت عربی بر معیاری‌سازی برنامه با تمرکز بر سه محور اساسیِ آموزش و تدریس مؤثر، پژوهش و فعالیت‌های علمی، ابتكار و کارآفرینی تأکید کرده است. ایجاد و توسعه برنامه ماستری عربی، طی مراحل سند پالیسی و نصاب آن، ارتقای سطح علمی استادان از طریق تحصیلات دکترا و بورسیه‌ها، توسعه فعالیت‌های پژوهشی، به‌روزرسانی نصاب، افزایش فعالیت‌های عملی و تجهیز امکانات آموزشی از مهم‌ترین اولویت‌های آینده به شمار می‌رود.
در مجموع، یافته‌های گزارش نشان میدهد که دیپارتمنت عربی از ظرفیت مناسب علمی، فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی قابل توجه، تجربه‌های موفق در ارزیابی و بهبود تدریس و هماهنگی مطلوب با اهداف پوهنځی برخوردار است؛ اما برای ارتقای بیشتر کیفیت برنامه، بازنگری نصاب، تقویت آموزش‌های عملی و پژوهشی، توسعه مهارت‌های تکنالوژیک و تحقیقاتی محصلان، بهبود امکانات آموزشی و کتابخانه، توجه بیشتر به نیاز بازار کار و ایجاد برنامه ماستری عربی ضروری دانسته شده است.
چارت تشکلاتی
