د ټولنیزو علومو پوهنځي پیژندنه
ټولنیز علوم، لکه څنګه چې له نامه یې ښکاري، هغه علوم رانغاړي چې د مطالعې موضوع یې انسان او د هغه شاوخوا فضا ده او ټول موضوعات یې د انسانانو ټولنیز ژوند سره تړاو لري. څرنګه چې انسان د ټولنې زېږېدلی دی او په ټولنه کې هویت او شخصیت مومي او بې ټولنې بې هویت او بې شخصیته دی، نو ټول بشري علوم لکه ټولنپوهنه، انسانپوهنه، نفوس پوهنه، ارواپوهنه، اقتصاد، سیاست، تاریخ، جغرافیه او د دې په څېر نور د ټولنیزو علومو برخې دي چې د خپل انسان تر څنګ د هغه شاوخوا ته هم ځانګړې پاملرنه کوي. ځکه یو واحد انسان ممکن د ځمکني او زماني شرایطو په بدلېدو سره بدلون ومومي او په بل فرد بدل شي. په همدې تناسب، ټولنیزې پدیدې د ټولنیزو علومو اصلي موضوع جوړوي او د انسان په شاوخوا او ټولنیز محور څرخي.
پر دې بنسټ، ټولنیز علوم د هرې ټولنې شرایطو او اړتیاوو سره سم ځانګړي علمي څانګې رانغاړي او موضوع یې د طبیعي علومو په پرتله ټولنه او اړوند بدلونونه جوړوي. له هغه ځایه چې ټولنې له ساده او دودیزو بڼو څخه پیچلو او نویو بڼو ته په لېږدېدو سره له سختو ستونزو او پراخو اړتیاوو سره مخ کېږي، د هغو په اړه مطالعه او څېړنه یوه نه منکرېدونکې اړتیا ګڼل کېږي. د ټولنې د مهمو او بنسټیزو بنسټونو لکه تنظیمی سیاست، اقتصاد، د ملي اقتصادي ودې او سازمانونو په وده کې د کورنۍ رول، د ښوونې او روزنې بنسټونه او د سیاسي او اقتصادي نظامونو په پیاوړتیا کې د هغوی رول او د هغو پراخو اړوندو موضوعاتو لکه د عامه کلتور پېژندنه، ټولنیز خوځښتونه او نور بدلونونه لکه د حکومت اداره کول، سوله او امنیت، د سیاسي ګډون مدیریت، ټولنیز هویت، تلپاتې پراختیا، ټولنیزه همغږي او یووالی، د ناکارآمدو نظامونو له امله رامنځته شوې نابرابرۍ، د نفوسو مسایل، مدني ټولنه، مذهبي عقیدې، دودونه، کلتورونه او لسګونه نور موضوعات د هغو مفاهیمو له ډلې څخه دي چې د تلپاتې او هر اړخیزې پراختیا په لاره کې د شاملېدو په موخه یو بنسټیز ضرورت ګڼل شوي او د دې پدیدو څېړنه او پېژندنه د ټولنیزو علومو له مهمو کارونو څخه شمېرل کېږي.
د ټولنیزو علومو پوهنځي تاریخچه
د ټولنیزو علومو پوهنځي بنسټ د طبیعي علومو او ژبو او ادبیاتو پوهنځیو تر څنګ د لومړي ځل لپاره په ۱۳۴۳ لمریز کال کې د ښوونکو د روزنې اکاډمۍ په نوم کېښودل شو، کومه چې په یونسکو کې هم ثبت او راجستر شوې وه. دې اکاډمۍ چې د پوهنې وزارت اړوند وه، د کیمیا او بیولوژي، ریاضی او فزیک، تاریخ او جغرافیه څانګې یې په دري، پښتو او انګلیسي ژبو وړاندې کولې.
په ۱۳۶۱ لمریز کال کې د ښوونکو د روزنې اکاډمۍ د کابل پیداګوژیک انستیتوت ته ارتقا وکړه او د تاریخ او جغرافیې ډیپارټمنټونه د تاریخ او جغرافیې پوهنځي په نوم، د ریاضی، فزیک، کیمیا او بیولوژي ډیپارټمنټونه د طبیعي علومو پوهنځي په نوم او د دري، پښتو او انګلیسي ډیپارټمنټونه د ژبو او ادبیاتو پوهنځي په نوم رامنځته شول. د وخت په تېرېدو او د کابل پیداګوژیک انستیتوت په پراختیا سره، د بدني روزنې انستیتوت د روشان دارالمعلمین سره چې د پورته ذکر شویو پوهنځیو ټولې څانګې یې شاملولې، په ۱۳۶۵ لمریز کال کې د بدني روزنې پوهنځي او د روشان د داخل خدمت پوهنځي په توګه د کابل پیداګوژیک انستیتوت برخه وګرځېد. د تاریخ او جغرافیې پوهنځي ته د پداګوژي او ارواپوهنې د ډیپارټمنټونو په یوځای کېدو سره، د هغې نوم د ټولنیزو علومو پوهنځي ته بدل شو او د دې انستیتوت د نورو پوهنځیو تر څنګ یې د هېواد د پوهنې لپاره د لیسانس او حتی ماسټر په کچه د مسلکي او میتود لرونکو ښوونکو په روزنه کې ځانګړی ځلا درلوده.
په ۱۳۸۱ لمریز کال کې د استادانو د پرله پسې هڅو په پایله کې د کابل پیداګوژیک انستیتوت د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون ته ارتقا وکړه او یو کال وروسته د لوړو زده کړو د محترم وزارت د اړتیا په نظر کې نیولو سره، ټول هغه داخل خدمت ډیپارټمنټونه چې د روشان د داخل خدمت پوهنځي په چوکاټ کې یې فعالیت کاوه، د نورو پوهنځیو د پریسرویس ډیپارټمنټونو سره یوځای شول او د ارواپوهنې او ښوونې او روزنې ډیپارټمنټ د ټولنیزو علومو له بدنې څخه په جلا کېدو سره د پخوانی داخل خدمت پوهنځي په چوکاټ کې د مسلکي زده کړو پوهنځي په نوم رامنځته شو. په ۱۳۸۵ لمریز کال کې د هغه وخت د پوهنتون د مشرتابه په نظر کې نیولو سره، د ټولنپوهنې نوی ډیپارټمنټ د ټولنیزو علومو پوهنځي په چوکاټ کې رامنځته شو.
په ۱۳۹۴ لمریز کال کې د اسلامي ثقافت ډیپارټمنټ د ټولنیزو علومو له بدنې څخه جلا شو او د اسلامي علومو او کلتور پوهنځي ته ارتقا وکړه.
اوس مهال د ټولنیزو علومو پوهنځی درې ډیپارټمنټونه لري: تاریخ، جغرافیه او ټولنپوهنه، چې زده کوونکو ته د لیسانس په کچه په دوو ورځنیو او شپنیو برخو کې زده کړې ورکوي. د دې درسي برنامې د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون د نورو پوهنځیو په څېر د کریدت سیستم پر بنسټ ولاړې دي. د ټولنیزو علومو پوهنځی ۳۴ استادان لري او د دې پوهنځي استادان د تحصیلي درجې له نظره دکتورا، ماسټري او لیسانس لري.
لرلید
د ټولنیزو علومو پوهنځی هیله لري چې د تاریخ، جغرافیې او ټولنپوهنې په څانګو کې د تدریس او څېړنې په برخه کې تکړه او ژمن کادرونه د پداګوژیکي مهارتونو او وړتیاوو، مسلکي ژمنتیا، صداقت او پرله پسې پراختیا سره وروزي.
ماموریت
د ټولنیزو علومو پوهنځی خپل رسالت بولي ترڅو په ملي کچه د تدریس، څېړنې او د علم د تولید په برخه کې تکړه او مسلکي کادرونه وروزي. د دې پوهنځي ماموریت د لاندې کیفیتونو سره د محصلانو اکاډمیک روزنه جوړوي:
- مهارت او وړتیا: د جغرافیې، تاریخ او ټولنپوهنې په څانګو کې د کیفیت لرونکي تدریس وړتیا.
- د تکړه او ژمنو زده کوونکو روزنه: د ملي او اسلامي روحیې لرونکي او له هر ډول تبعیض او تعصب څخه ځان ساتونکي زده کوونکي روزل.
ارزښتونه
- د علم په تولید کې ازادي او د اسلامي قوانینو په چوکاټ کې د پوهې د عامه مالکیت اصل ته درناوی.
- په ټولو چارو کې د عدالت، صداقت، روڼتیا او حساب ورکولو مراعاتول د یو اسلامي اصل په توګه.
- اسلامي اصولو او عامو او نړیوالو علمي-څېړنیزو معیارونو ته درناوی.
- د دندې محورۍ، پایلې محورۍ او فضیلت محورۍ د ګډ اصل درناوی.
- د معرفتي پایلو درناوی د یو ارزښتي، اخلاقي او علمي اصل په توګه.
د ټولنیزو علومو پوهنځي پراختیایي او عملیاتي برنامې
- د عصر او زمان د اړتیاوو سره سم د درسي نصاب نوی کول.
- د نویو منابعو په کارولو سره د لکچر نوټونو نوی کول او په درسي کتابونو بدلول.
- د مهمو ملي او نړیوالو موضوعاتو په اړه د استادانو او محصلانو د علمي سیمینارونو او کنفرانسونو جوړول.
- د استادانو او محصلانو د څېړنیزو پروژو لپاره د زمینې برابرول.
- د ټولنپوهنې په څانګه کې د دوکتورا برنامې رامینځته کول.
- د کریدت سیستم د ښه تطبیق لپاره استادانو ته د پوهاوي ورکولو ورکشاپ جوړول.
- د استادانو او په ځانګړي ډول هغو استادانو لپاره چې له دریو کلونو څخه یې ترفیع نه ده کړې، د علمي ترفیعاتو لپاره د زمینې برابرول.
- د استادانو لپاره د تدریس په نویو میتودونو د کارولو په موخه د روزنیزو ورکشاپونو جوړول.
- د کابل ښار په داخل او له ښار څخه بهر د محصلانو لپاره د علمي سفرونو د زمینې برابرول.
- د پوهنځي د زیربنا پراختیا او په مجهز او تلپاتې زیربنا بدلول.
- د پوهنځي او ډیپارټمنټونو د کتابتون پراختیا او په مجهز او معیاري کتابتونونو بدلول.
- د استادانو او محصلانو د استفادې لپاره د پوهنځي په کچه د کمپیوټر لابراتوار جوړول.
- د جغرافیې د لابراتوار تجهیز او د تاریخ او ټولنپوهنې د ډیپارټمنټونو لپاره د میتودیک خونو جوړول.
